Đồ cũ mang về: kiểm và làm sạch trước khi đưa vào nhà
Mang một món đồ cũ về nhà — mua ở chợ đồ xưa, nhận từ nhà người thân, lấy lại từ kho của gia đình. Việc đầu tiên nhiều người làm là tìm chỗ đặt nó.
Nhưng có một bước nên chen vào trước đó, và nó không tốn mấy: kiểm và làm sạch ở ngoài, trước khi món đi sâu vào trong nhà. Đồ cũ mang theo mấy thứ mà đồ mới không có, và mấy thứ đó lan sang đồ khác trong nhà rất nhanh.
Ba thứ đồ cũ hay mang theo
Mối mọt và côn trùng. Đây là thứ đáng lo nhất và cũng dễ bỏ sót nhất. Một món gỗ có mọt đặt lên kệ gỗ thì vài tháng sau cả cái kệ có vấn đề. Trứng và ấu trùng nằm trong khe thì nhìn thường không thấy.
Mốc và mùi. Món cất lâu trong kho kín, trong nhà ẩm, hoặc trong hộp bịt chặt thì mang theo mùi và bào tử mốc. Mùi kho thì nhiều tuần mới hết; mốc thì lan sang đồ vải và đồ giấy nằm gần.
Bụi và bẩn tích lâu. Không nguy hiểm nhưng khó chịu — bụi tích nhiều năm trong khe chạm thì lau thường không ra, và nó bay lên mỗi lần ai đó chạm vào.
Ba thứ này đều xử được, nhưng phải xử trước khi món đứng cạnh đồ khác.
Kiểm ngoài hiên, ngoài sân, hoặc ở ban công
Chọn một chỗ ngoài không gian sinh hoạt, đặt món lên một tấm báo hoặc tấm bìa trắng — nền sáng giúp thấy ngay thứ rơi ra.
Rồi lần lượt:
- Soi đèn vào mọi khe, lỗ, gầm và mặt đáy. Đây là chỗ mọi thứ trốn. Lật ngược món lên nếu nhấc được.
- Gõ nhẹ và lắng nghe. Gỗ có mọt thường nghe rỗng hơn ở chỗ bị ăn. Gõ xong nhìn xuống tấm báo — mạt gỗ mịn màu vàng nhạt rơi ra là dấu rõ.
- Ngửi. Mùi ẩm mốc, mùi kho, mùi khai — mỗi mùi chỉ một chuyện khác nhau và đều đáng biết trước.
- Tìm lỗ nhỏ li ti trên bề mặt gỗ. Lỗ tròn cỡ đầu kim là dấu mọt đã ra. Có lỗ mà quanh đó có mạt mới thì là còn hoạt động.
- Xem chỗ có keo và chỗ nối. Đồ cũ thường đã được sửa ít nhất một lần, và chỗ sửa là chỗ yếu.
Thấy dấu mọt còn hoạt động thì đừng mang vào nhà. Để nguyên ngoài đó, tách xa đồ gỗ khác, rồi hỏi người có nghề — xử mọt là việc có cách làm riêng theo từng loại đồ.
Làm sạch: đi từ khô tới ẩm, từ nhẹ tới mạnh
Thứ tự này quan trọng, vì làm ngược lại thì biến bụi thành bùn và đẩy bẩn vào sâu hơn.
Bước một — khô. Phủi bụi bằng chổi lông mềm, cọ nhỏ cho khe hẹp. Làm ở ngoài trời, đeo khẩu trang nếu bụi nhiều. Đừng thổi mạnh trong nhà.
Bước hai — lau ẩm, nếu chất liệu cho phép. Khăn mềm hơi ẩm, lau xong lau khô ngay. Với đồ gỗ và đồ có lớp phủ thì thử ở góc khuất trước.
Bước ba — chỉ khi cần. Chất tẩy chuyên dụng hoặc xử lý sâu hơn thì hỏi trước, nhất là với món có giá trị hoặc có lớp màu. Nhiều món đồ cũ mất giá vì bị đánh bóng lại quá tay.
Cái nên tránh xuyên suốt: ngâm nước, xịt thẳng dung dịch lên bề mặt, dùng miếng nhám. Đồ cũ thường đã yếu, và mấy cách mạnh tay làm hỏng nhanh hơn nhiều so với đồ mới.
Cách ly một thời gian
Với món gỗ, món vải, món có phần giấy hoặc da, nhiều người để riêng một thời gian trước khi đưa vào chỗ chính — trong nhà kho, trên ban công có mái, hoặc một góc riêng.
Mục đích không phải là kiêng gì, mà là để quan sát: trong vài tuần, nếu có mạt rơi thêm, có mùi quay lại, hoặc có dấu côn trùng, thì mình phát hiện khi nó còn ở một chỗ.
Thời gian bao lâu thì tuỳ món và tuỳ mức mình lo. Món khô ráo sạch sẽ thì vài ngày cho thoáng mùi là đủ; món lấy từ kho ẩm thì nên lâu hơn và nên nhìn lại vài lần.
Ghi lại lúc còn nhớ
Đồ cũ có một thứ mà đồ mới không có: lai lịch. Và lai lịch mất rất nhanh nếu không ghi.
Ngay lúc nhận, ghi mấy dòng: lấy từ đâu, của ai, khoảng thời gian nào, ai kể lại chuyện gì về nó. Nếu người trao còn ở đó thì hỏi luôn — vài năm sau hỏi lại thì thường không ai nhớ.
Chụp ảnh tình trạng lúc mới nhận, kể cả chỗ sứt chỗ mẻ. Ảnh đó vừa là lai lịch vừa là căn cứ để biết sau này có gì hỏng thêm không.
Món cũ trong nhà có người dị ứng hoặc có trẻ nhỏ
Ca này nên cẩn thận hơn. Bụi tích lâu, mốc và lông thú từ nhà cũ là mấy thứ gây phản ứng ở người nhạy cảm.
Với nhà có người hen suyễn hoặc dị ứng, nên làm sạch kỹ ở ngoài và để thoáng lâu hơn trước khi mang vào. Nếu người trong nhà có phản ứng sau khi món về, thì đưa món ra ngoài và hỏi bác sĩ — đừng tự đoán.
Với đồ cũ có lớp sơn tróc, nhất là đồ rất xưa, thì không nên để trẻ nhỏ gặm hay chơi. Không rõ lớp sơn đó là gì thì cứ coi như cần thận trọng, và hỏi người có chuyên môn nếu định phục chế.
Khi món cũ về nhà mà trong nhà có người ngại
Ngoài phần vật chất, còn một phần khác cũng có thật: không phải ai trong nhà cũng thoải mái với đồ cũ của người lạ, nhất là đồ có tuổi hoặc đồ không rõ từ đâu tới.
Chuyện này không nên gạt đi. Người ngại thì mỗi lần đi ngang lại thấy gợn, và cảm giác đó không tự hết chỉ vì mình bảo là không sao.
Cách thường êm nhất là làm hai việc. Một là làm sạch thật kỹ và nói rõ mình đã làm gì — phần lớn cảm giác ngại gắn với chuyện bụi bặm và không rõ nguồn gốc, nên một món sạch sẽ tinh tươm đã khác hẳn.
Hai là hỏi họ muốn đặt nó ở đâu. Để món ở phòng riêng của mình, hoặc ở chỗ ít đi qua, là một thoả hiệp rất dễ chấp nhận — và thường sau vài tháng quen mắt thì chuyện tự nhẹ đi.
Còn nếu nhà có nếp riêng về việc mang đồ của người khác về, thì hỏi người lớn trong nhà trước khi mang vào. Hỏi trước thì chỉ mất một câu; mang vào rồi mới bị nói thì khó xử cho cả hai bên.
Ba điều gọn lại
Một. Kiểm và làm sạch ở ngoài trước khi món đi vào chỗ ở — đồ cũ mang theo mọt, mốc và bụi tích lâu, và ba thứ đó lan sang đồ khác.
Hai. Đặt lên nền sáng, soi đèn vào khe và mặt đáy, gõ nhẹ rồi nhìn thứ rơi ra. Thấy mạt gỗ mới thì đừng mang vào nhà.
Ba. Ghi lai lịch và chụp ảnh ngay lúc nhận. Lai lịch mất rất nhanh, và người kể được thường chỉ có mặt đúng lúc đó.